Wandeling door Coronie
Vrij, vredig en vriendelijk
Een wandeling door de geschiedenis, de families, de plantages en het dagelijks leven van Coronie.
Coronie – het land van melk en honing.
Dat Coronie welvarend is geweest, weten we allemaal. Coronie leverde veel van de producten die in Suriname nodig waren.
Coronie was de motor van Suriname. Landbouw en veeteelt kenden gouden tijden en dat ging jarenlang door.
Begin jaren vijftig van de vorige eeuw was Coronie in volle bloei.
Coronie was een gemeenschap waarin landbouw, veeteelt, handel, ambacht en familie nauw met elkaar verbonden waren.
De polders, de zwamp, de kokosvelden en de plantages vormden samen het landschap waarin generaties hun leven opbouwden.
De belofte van 1873
Het begon op 12 oktober 1873.
Onze voorouders kwamen bijeen bij de mahonieboom op de grens tussen Friendship en Totness.
Met de grondpapieren in hun handen vormden zij rondom de boom een cirkel.
Zij beloofden elkaar de gronden die zij hadden gekocht niet zomaar te verkopen, maar ervoor te zorgen dat ook hun nakomelingen de grond konden blijven bewerken.
Zo werd de boedel een belangrijk onderdeel van het leven in Coronie.
Het leven van vroeger
Wie door het oude Coronie wandelt, komt namen tegen van mensen die bakker, winkelier, kleermaker, barbier, rijstmolenaar of visser waren.
Bakkerijen
- Morries
- Eint
- Boldewijn
- Tjon Pun Kie
- Tjon A Fo
- Kammeron
- Riedewald
- Felter
Kotters / Bato
- Carolina
- Sansanto
- Johanna
- Donnies
- Kong Fat
- Langa Oedoe
- Nicolina
Banketbakkerijen
- Jaja Dievental
- Elsje Winter
- Truida Cameron
- Tjon A Kon-Kammeron
- Nana Soesman
Vleeswinkels
- Lie A Lieng
- E. Jacott en Hasselbaink
Rijstpelmolens
- Limon
- Tjon Pun Kie
- Blank
- A Njoek
Barbiers
- Ost (Anjus)
- A. Bendt
Kleermakers
- A. Santvliet
- M. Santvliet
- S. Leedes
- Etnel
- N. Feller
- O. Feller
- M. Bent
- G. Ost
- Tjon A Loi
- L. Tjon A Kon
- J. Wijntuin (P'kin Djimi)
- Rozenblad
De 26 plantages van Coronie
De plantages vormden het hart van het oude Coronie. Hun namen leven nog altijd voort in verhalen, documenten en familienamen.
Familienamen van Coronie
Achter iedere naam zit een familiegeschiedenis. Deze namen zijn verbonden met de verschillende plantages en met de generaties die in Coronie hebben gewoond.
Potosi
Tiendaal · Turner · Veenland · Verwey · Vierbloem · Vriesman · Maarbach · Reyne · Lapar · Paark · Lindenboom · Bruyning · Adams · Bons · MacFarlen
Burnside
Garden · Glusenkamp · Goedhard · Haries · Helles · Jiem · Kempes · Koningsveld · Korsten · Krolle · Norah · Rijken · Slijngard · Esajas · Vliet · Direksie · Westen · Willems · Kamp · Stuart · Tam
Sarah
Anijs · Berm · Blom · Bron · Blos · Blijd · Bobson · Chards · Tevreden · Creton · Daniels · Doorson · Dors · Adams · Bons · Filemon · Redan · Redoute
John
Wielzen · Veldwijk · Arron · Ton · Slagveer · Nibte · Ment · Mattius · Mac Inte · Henk · Enny · Ferenstein · Crosse · Benson · Bendanon · Bevreij · Rent · Roets · Semtem · Wartes
Bellevue
Rozer · La Roche · Saak · Sandries · Pennet · Ost · Korter · Mac Fal · Mase · Hopwell · Kahl · Kest · de Hees · Hooplot · Eind · Das · Borgerrecht · Beer · Bekveld · Bell · Emans · Fitzjames · Tessel
Leasowes
Babels · Lemberg · Rogers · Werners
Johanna Maria
Bean · Haynes · Roberts
Moy
Bennett · Bruce
Belladrum
Campbell
Perseverance
Lichtgele
Een wandeling door het geheugen
Tide mi wani sori san furu no sabi.
Tide mi wani sori san furu no sabi.
We no sabi o tron sabi.
Unu musu luku den nen disi bun.
Bika alamala abi den Rutu ini Coronie (KOSU).
Baka di mi ben gwe fu dri dey na Coronie. Na wan dri dey konparsi na sabanahey, pe ala den granwan, fu ten de.
Mi kenki prakseri nanga den granwan. Granwan leki grote Wereld, Ongru, Kuli Bert, Para Luwi, Omu Hendri fu eersteblok, omu Adrian, Polisman, Sarasara, Belk, Naro, Musyu, Omu Boyboy, Sefi, Alele, Basyu, papa Dula, Maduban nanga Aloi.
Mi kan piki taki a ben bun fu teki prati. Mi kon sabi moro leki san mi ben sabi. Ba Tya, tyari mi go ini a dipi fu ten.
Ma mi o prati ala disi gi a libi-makandra. Ten de moro dey, dey de moro wiki, wiki de moro mun, mun de moro yari.
Een wandeling door de tijd
Van het ontstaan van het district tot de ontwikkeling van Totness en de plantages.
Er kwam een resolutie voor het nieuwe district Opper-Nickerie.
Masra Cameron kapte de eerste plantage open. Deze werd Burnside genoemd.
Totness werd de eerste vrije vestigingsplaats.
De Moravische Broeders kwamen naar Coronie.
Op 19 maart werd de eerste katholieke kerk in Coronie geopend.
De eerste Chinese inwoners kwamen naar Coronie.
Er werd begonnen met de onderverdeling van Totness.
Jongeren uit Coronie werden naar Paramaribo gebracht om te worden opgeleid voor werkzaamheden bij het bestuur.
Op 24 november vond een veetentoonstelling plaats.
Op 5 juli werd een leeszaal geopend.
1 juli 1873 – de mahonieboom
Op 1 juli 1873 kwamen de mensen van Coronie bijeen bij Totness en Friendship.
Daar stond een mahonieboom.
Met de grondpapieren in hun handen vormden zij rondom de boom een cirkel en legden zij een eed af.
De grond moest behouden blijven voor de gemeenschap en voor de generaties die na hen zouden komen.
Het idee van de boedel was daarmee meer dan alleen bezit van grond. Het was verbonden met samenleven, elkaar helpen en verantwoordelijkheid dragen.
Terug naar 1953
Masra Richenel Slory
Op 1 juli, om tien uur in de ochtend, werd de herinnering aan 1 juli 1873 opnieuw tot leven gebracht.
Masra Richenel Slory, vader van Michael Slory, keek terug naar het moment waarop de gemeenschap haar afspraken over vrijheid en grond maakte.
De boedelgedachte bleef daarbij een belangrijk onderdeel van het verhaal van Coronie.
Niet alleen het individuele bezit stond centraal, maar ook de verantwoordelijkheid tegenover familie, gemeenschap en toekomstige generaties.
Coronie in 1945
De productiecijfers uit 1945 laten zien hoe belangrijk Coronie was voor de landbouw en veeteelt.
Productie
- 7.730.415 kokosnoten
- 1.068.028 kg rijst
- 38.000 kg honing
- 300 kg cacao
- 100 kg koffie
- 2.100 kg mais
- 6.700 sinaasappelen
- 5.000 kg wortelgewassen
- 3.800 bossen bananen
- 2.100 bossen bacoven
- 350 kg tabak
- 250 kg pinda's
- 3.680 varkens
- 128 paarden, ezels en geiten
Een bedrijvig Coronie
Achter deze cijfers zat een gemeenschap van boeren, vissers, ambachtslieden, winkeliers en families.
Er waren olieslagerijen, bakkerijen, winkels, rijstpelmolens en boten.
Coronie was een gemeenschap die voor een groot deel zelf haar eigen voedsel en producten voortbracht.
Van 1945 naar 2018
De productie van Coronie veranderde sterk door de jaren heen. Waar het district vroeger grote hoeveelheden landbouwproducten voortbracht, was daarvan in 2018 veel minder over.
De geschiedenis van Coronie laat daarmee niet alleen groei zien, maar ook verandering en verlies van oude vormen van bedrijvigheid.
De kracht van Coronie
So leki fa wortu e frei gwe libi lanpe fu sabi, no frigiti taki kunoru fu ten de drapé.
Lek fa mi piki na bigin, sa masra Slory tya kon a fesi.
We, a krakti ben de na brasa makandra leki wan bigi famiri.
Yepi makandra nyan nanga makandra, kenki prakseri nanga makandra.
Disi ben de a krakti.